Język teutoński, idąc za terminologią wybitnego lingwisty Kristana Arpeda, jest językiem mikronacyjnym, którego fundamentem jest język niemiecki, należący do grupy germańskiej i wielkiej rodziny indoeuropejskiej. Cechą języków germańskim jest fakt, że na przestrzeni wieków zaszły w nich zmiany, które określa się mianem przesuwek spółgłoskowych (niem. die Lautverschiebung). Przesuwki były dwie. Pierwsza wyróżniła język(i) germański(e) na tyle rodziny indoeuropejskiej (np. łac. piscus – germ. fisk), druga podzieliła języki germańskie na północne i południowe (np. szw. fisk – niem. Fisch).

W tym opracowaniu krótko zarysowano wygląd przesuwek spółgłoskowych oraz zaproponowano trzecią – mikronacyjną, która mogłaby wyróżnić język teutoński na tle niemieckiego i sprawić, że teutońskie słowotwórstwo stałoby się bardziej regularne.

Pierwsza i druga przesuwka spółgłoskowa

Aby lepiej zrozumieć zjawisko przesuwek, które zachodziło na przestrzeni wielu setek lat, należy zapoznać się z ich głównymi zasadami i wymianami.

Pierwsza przesuwka spółgłoskowa wyznaczyła wyraźną granicę dla języków germańskich. Dotyczyła spółgłosek języka indoeuropejskiego, w którym następujące spółgłoski przeszły w:

p, t, k -> przed akcentem: b, d, g oraz po akcencie: f, th, (a)ch[1]
b, d, g -> p, t, k
bh, dh, gh -> b, d, g

Jako przykłady zmian podać można łacińskie słowo ego, które w wyniku pierwszej przesuwki przeszło w germańskie ek(o), ik lub łacińskie decem (wym. dekem), które przeszło w germańskie te(ke)n oraz polskie woda w angielskie water i polskie kłoda (koloda) w germańskie holt.

Druga przesuwka wyróżniła języki południowogermańskie od północnogermańskich, a uściślając – zaszła tylko w języku niemieckim (przede wszystkim w jego południowych dialektach). Germańskie spółgłoski przeszły w dwie grupy: (1) spółgłoski w śródgłosie lub (2) w nagłosie:

p, t, k -> (1) ff, ss, h(h)[2] (2) pf, z[3], kh
b, d, g -> p, t, k

Przeanalizujmy przykłady z pierwszej przesuwki. Staroangielskie ik przeszło w niemieckie ich, angielskie ten, water a także town i sit w niemieckie zehn, Wasser, Zaun oraz saß (imperfectum od sitzen). Starogermańskie holt w niemieckie Holz.

Trzecia przesuwka

Trzecia przesuwka miałaby odróżnić język teutoński oraz niemieckiego. Pewne jej cechy zostały już „zastosowane” w języku teutońskim w momencie jego kreacji. Jako podstawową i najczęściej występującą zmianę spółgłoskową podać można:

(i)ch, (i)g[4] -> k

Jako przykłady przytoczyć można teutońskie słowa Kong, Rak oraz Ák, które pochodzą od niemieckiego König, Reich oraz Eiche[5]. Słowo König wymawiamy ['køːnɪç].

Inny przykład to przejście ss w teutońskie kk jak choćby w słowach Štrakka od niemieckiego Straße oraz przejście niemieckiego d, dt w teutońskie t np. Štata od niemieckiego Stadt. W niektórych wyrazach zaobserwować można przejście niemieckiego ar- w teutońskie aa- np. Aahiv (od Archiv), Aamut (od Armut) oraz niemieckiego -or w teutońskie -oa np. Mooa (od Moor).

1. -sser, -ß(e), -ss(e) -> kka:

• Wasser - Vakka - woda
• Straße - Štrakka - ulica
• Messer - Mekka - miernik
• Fluss - Flukke - rzeka
• Anlass - Anlakka, Lakka - okazja

2. -ssen, -ßen -> kki:

• heißen - hákki - nazywać się
• messen - mekki - mierzyć
• fließen - flikki - płynąć
• beißen - bákki - gryźć
• lassen - lakki - kazać, pozwalać, zostawiać
• verlassen - (fer/fea)lakki - opuszczać
• reißen - rákki - drzeć, rozdzierać
• gerissen - rákked - podarty, rozdarty

3. ar- -> aa-:

• Arbeit - Aabát(e) - praca
• arbeiten - aabáti - pracować
• Archiv - Aahiv - archiwum
• Armut - Aamut(e) - bieda
• Arsch - Aaše - dupa

4. -or -> oa:

• Moor - Mooa - bagno

5. -(i)ch, -(i)g -> (i)k:

• Reich - Rak - rzesza, państwo
• reich - rak - bogaty
• Eiche - Ák - dąb
• möglich - múglik - możliwy
• Licht - Lik - światło
• beleuchten - lóki - oświetlać
• Beleuchtung - Lókšaft - oświetlenie

6. -d, -td, -tt -> t(a):

• Stadt - Štata - miasto
• anstatt - anštat - zamiast

7. -(ich)keit, -heit -> -(ik)kat, -hat

• Möglichkeit - Múglikkat - możliwość
• Gelegenheit - Gelighat, Ligedhat - sposobność

Zakończenie – pytania i wnioski

Postulowana przesuwka mogłaby urozmaicić teutoński i sprawić, że tworzenie nowych słów zostałoby znacznie ułatwione. Co więcej każdy, kto znałby niemiecki, mógłby po opanowaniu zasad przesuwki samemu tworzyć nowe słowa. Rodzą się jednak ważne pytania. Czy jest to potrzebne? Czy warto skupić się na rozwoju oraz na trwałym ustanowieniu zasad trzeciej przesuwki? Czy chcemy, by język teutoński rozwijał się w dalszym ciągu i w takim właśnie kierunku? Może jednak wystarczy nam to, co już mamy oraz kreacja słów tylko wtedy, gdy tego rzeczywiście potrzebujemy.

Inna sprawa to również fakt, że sam twórca języka nie zawsze przestrzegał zasad postulowanej przesuwki (która co prawda w jego zamyśle pojawiła się już na samym początku kreacji teutońszczyzny). Ten brak konsekwencji zaobserwować można choćby w toponimie Ruuih Geberge (pol. Cicha Góra), gdzie przydawka ruuih pochodzi od niemieckiego ruhig ['ruːɪç]. Zgodnie z postulowaną przesuwką –ig powinno przejść w –ik.

Przypisy

1. Niemiecka nazwa tej spółgłoski brzmi Ach-Laut, co wskazuje na jej wymowę. IPA definiuje tę spółgłoskę jako [ x];
2. Niemiecka nazwa tej spółgłoski brzmi Ich-Laut, co podobnie jak w przypadku [ x] wskazuje na jej wymowę. IPA definiuje tę spółgłoskę jako [ç];
3. IPA: [ts];
4. Niemieckie sufiksy -ig oraz -ich należy wymawiać według IPA jako -[ɪç];
5. teu. i niem. odpowiednio: król, rzesza (kraj), dąb;